Mijn vroegere collega (zelf architect) beweerde ooit dat parochiekerken een onuitwisbare indruk achtergelaten moeten hebben op de Vlaamse architecten. Als kind zaten deze architecten in de dop wekelijks op de harde banken. Tijdens deze uren konden ze uitgebreid de wonderen van kruisribgewelven, neogotische spitsbogen en bakstenen lisenen aanschouwen. Volgens gezegde collega kon het niet anders of dit moet hun latere ontwerpen beïnvloed hebben. Of deze kinderen en tieners volgens voornoemde collega door deze bezigheid daadwerkelijk ter plekke de roeping van architect kregen, herinner ik me niet meer. En of de invloed nu eerder positief dan wel negatief was, is me ook niet duidelijk…

Nu is het kerkbezoek sterk gedaald de laatste jaren. Met als gevolg dat een groot aantal parochiekerken leger en leger werd (randinformatie: tegelijkertijd steeg het aantal studenten architectuur wat de theorie van architectuurroepingen op de kerkbanken enigszins onderuit haalt…).  

En er zijn veel kerken in Vlaanderen. Héél veel, zowel kleine als eerder indrukwekkende exemplaren. Maar liefst 1800 parochiekerken zijn een groot gedeelte van de tijd ondergedompeld in rust en stilte. Heers, een leuke gemeente uit ons werkingsgebied met nauwelijks 7000 inwoners, telt maar liefst 12 kerken! Tegenwoordig gaat slechts 5% van de bevolking wekelijks naar de mis. In Heers zitten er dus wekelijks gemiddeld zo een 30 mensen in elke kerk… Let wel: gemiddeld. Waarschijnlijk zijn ook deze kerken te klein als een dorpsfiguur sterft of een koppel ‘van de chiro’ zijn huwelijk viert.

Aan de andere kant is er een geweldige schaarste op de woningmarkt. Volgens de laatste prognoses komen er de volgende decennia steeds meer gezinnen bij. Het aantal nieuwe woongelegenheden zal dus moeten toenemen. En niet alleen gezinnen zijn op zoek naar huisvesting, ook verenigingen en organisaties kampen met ruimtetekort.

Minister Bourgeois wil kerken een nieuwe toekomst geven.  Op 24 juni 2011 werd zijn conceptnota “een toekomst voor de Vlaamse Parochiekerk” goedgekeurd door de Vlaamse regering. Het debat rond medegebruik, nevenbestemming, herbestemming en sloop moet volgens de minister lokaal gevoerd worden. Op die manier kan er een lange termijnvisie opgesteld worden die de toekomst van deze kerken behandelt.  Door dit lokaal te houden, zal het draagvlak voor nieuwe bestemmingen of medegebruik groter zijn. Tegelijk zullen er instrumenten ingevoerd worden die de acties financieel draaglijk maken.

Er zijn nu al goede (en minder goede…) voorbeelden of ideeën te vinden: kerken die een nieuw leven krijgen als boekenwinkelhotel, school, theater of wijkcentrum, als hippe woning of seniorie. Maar ook als klerenwinkel, frituurrestaurant, poptempel of zelfs skatepark, al zijn de vreemdste voorbeelden vooral bij onze noorderburen te vinden. Men blijft op zoek naar nieuwe mogelijkheden. Binnen onderzoeksgroep DAAD van de Provinciale Hogeschool Limburg loopt er momenteel een doctoraatsonderzoek waar nagegaan wordt welke nieuw publiek gebruik voor kerkgebouwen mogelijk is. Via een praktijkvoorbeeld wordt nagegaan of een kerkgebouw enerzijds als woning kan dienen, terwijl de bewoners er tegelijk een aantal publieke gebruiken kunnen organiseren.

 

Foto's, van linksboven met de klok mee: Patershof Mechelen, nu hotel (Ezioman licentie CC-BY-2.0); Boekenwinkel Selexys Maastricht (FaceMePLS licentie CC-BY-2.0); Minderbroederskerk Gent, nu brasserie (erf-goed.be licentie CC BY-NC-SA 2.0); Paradiso Amsterdam, nu uitgaansgelegenheid (diasundKompott licentie CC BY-NC-SA 2.0).

Belangrijk is om elk geval om betrokkenen en omwonenden mee te nemen in het debat. Want de kerk staat vaak letterlijk in het midden van het dorp. Bij het opmaken van woonbeleidsplannen proberen we al verschillende stakeholders te betrekken in het opmaken van een visie rond wonen. Dit zou uitgebreid kunnen worden tot kerkgebouwen. Bewoners denken dan mee na over de toekomst van een dergelijk gebouw. Op die manier wordt het draagvlak, waar ook de minister voorstander van is, vergroot. Waar dit past, kan het kerkgebouw een nieuw gebruik krijgen, al dan niet tijdelijk of deeltijds. Met het nodige respect voor het verleden, uiteraard. Door dit gepast en aangepast gebruik kunnen deze gebouwen een nieuwe betekenis krijgen in een veranderende samenleving. ‘De kerk in het midden houden’ kan dus alleen maar toegejuicht worden!

Stebo werkt met verschillende gemeenten in Limburg samen aan een goed lokaal woonbeleid. Herbestemming van gebouwen is één van de onderwerpen die aan bod komen. Het kan een oplossing zijn voor het ruimteprobleem voor wonen of andere activiteiten.   

Foto bovenaan: Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeënkerk, Laak Houthalen-Helchteren (erf-goed.be licentie CC-BY-NC-SA 2.0 ).

Share This